Η διαχείριση κινδύνου πυρκαγιών σε περιοχές της Μεσογείου και η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών και εργαλείων για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων προκλήσεων που φέρει η κλιματική κρίση τέθηκαν στο επίκεντρο της 2ης Συνάντησης Ανταλλαγής και Εκπαίδευσης (ETMs) του Ευρωπαϊκού Έργου FIRE SCENE (Προώθηση Σεναρίων Πολιτικής Προστασίας από Πυρκαγιές σε Σχεδιασμό και Διακυβέρνηση Κινδύνων), που ξεκίνησε προχθές στην Αθήνα, υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Επιστήμονες και ερευνητές από την Ελλάδα (ΑΠΘ), την Ισπανία (Καταλονία – Κέντρο Δασικής Επιστήμης & Τεχνολογίας της Καταλονίας (CTFC), Department of the Interior of the Generalitat de Catalunya και Pau Costa Foundation) και την Ιταλία (CIMA Research Foundation και Περιφέρεια της Καλαβρίας) ενώνουν τις δυνάμεις τους, στο πλαίσιο του έργου FIRE SCENE, στοχεύοντας στην ανάπτυξη περαιτέρω ικανοτήτων, δεξιοτήτων και γνώσεων στη Διαχείριση Κινδύνων Πυρκαγιών (WFRM).
Το έργο εξετάζει τρεις προκλήσεις Πολιτικής Προστασίας σε τέσσερις πιλοτικές τοποθεσίες σε τρεις χώρες και ειδικότερα:
i) Πυρκαγιές σε ζώνες διεπαφής δάσους-αστικό περιβάλλον σε περιαστικές περιοχές (Καταλονία, Ισπανία).
ii) Πυρκαγιές σε ζώνες διεπαφής δάσους-αστικό περιβάλλον που επηρεάζουν τουριστικά θέρετρα/χωριά και νησιά (Καλαβρία, Ιταλία, Ανατολική Αττική και Ρόδος, Ελλάδα).
iii) Πυρκαγιές που επηρεάζουν προστατευόμενες περιοχές και χώρους αναψυχής (Καταλονία, Ισπανία).
Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής στο τμήμα Δασολογίας και Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Ιωάννης Γήτας, το πρόγραμμα ξεκίνησε πέρσι και θα διαρκέσει 24 μήνες, ενώ προσθέτει ότι η πρώτη συνάντηση έγινε στην Καταλονία. Όπως σημειώνει, στο επίκεντρο θα τεθούν περιοχές μίξης οικισμού και δασών, δηλαδή οι μεικτές ζώνες δάσους -αστικών περιοχών (Wildland-Urban Interface-WUI), όπως η Ανατολική Αττική, αλλά και τουριστικές περιοχές της Ελλάδας, όπως η Ρόδος. «Θέλουμε να φτιάξουμε εργαλεία και να τα χρησιμοποιούμε στην πράξη», αναφέρει.
Το διετές πρόγραμμα, που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συγκεκριμένα από την Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG ECHO) αποσκοπεί στην αναζήτηση πρακτικών λύσεων για την καλύτερη προστασία πολιτών, οικισμών και φυσικών οικοσυστημάτων. Όπως επισημαίνει πρόθεσή τους είναι η ενσωμάτωση των εργαλείων αυτών στη λήψη αποφάσεων, όταν εκδηλώνονται τέτοιου είδους φαινόμενα προκειμένου να επιτευχθεί ο καλύτερος σχεδιασμός.
Από την πλευρά του, ο δρ Eduard Plana Bach από το Κέντρο Δασικής Επιστήμης και Τεχνολογίας της Καταλονίας (CTFC) και Συντονιστής του έργου FIRE-SCENE, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως το έργο κινείται σε δύο βασικούς άξονες: αφενός στην ανάπτυξη εργαλείων αξιολόγησης κινδύνου και σχεδιασμού, προσαρμοσμένων στις ανάγκες κάθε πιλοτικής περιοχής, και αφετέρου στη διαμόρφωση ενός πιο ολοκληρωμένου μοντέλου διακυβέρνησης για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, σε ευθυγράμμιση με τη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ολοκληρωμένη διαχείριση πυρκαγιών.
Ιδιαίτερη έμφαση, όπως τονίζει, δίνεται στις περιοχές όπου ο αστικός ιστός συναντά το δάσος, δηλαδή σε κατοικίες κοντά σε δασικές εκτάσεις, αλλά και σε τουριστικές περιοχές – θέρετρα, όπου συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός πολιτών και επισκεπτών. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πυρκαγιές πλέον είναι πιο γρήγορες, πιο έντονες και πιο καταστροφικές, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για ανθρώπινες ζωές, σπίτια και υποδομές. Για τον λόγο αυτό, τα εργαλεία που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος στοχεύουν να αξιοποιηθούν άμεσα από τα συστήματα Πολιτικής Προστασίας, συμβάλλοντας στη λήψη αποφάσεων, στον καλύτερο σχεδιασμό πρόληψης και στη διαχείριση εκτάκτων αναγκών.
Παράλληλα, όπως επισημαίνει, η πρόληψη και ο σωστός σχεδιασμός μπορούν να περιορίσουν σημαντικά όχι μόνο την εξάπλωση των πυρκαγιών, αλλά και τις επιπτώσεις τους σε πολίτες και οικισμούς. «Στη διαχείριση του κινδύνου πρέπει να συμμετέχουν πολλοί διαφορετικοί φορείς, από τις υπηρεσίες Πολιτικής Προστασίας μέχρι τους πολεοδόμους και τις τοπικές αρχές«, υπογραμμίζει.
Μιλώντας για το έργο FIRE SCENE η Cristina Colaço από την Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας (DG ECHO) σημείωσε ότι η διαχείριση του κινδύνου των δασικών πυρκαγιών θα πρέπει να προσαρμόζεται στις τοπικές συνθήκες, καθώς «δεν υπάρχει μια λύση που να ταιριάζει σε όλες τις περιπτώσεις». Επιπλέον, τόνισε ότι το συγκεκριμένο έργο φέρνει σε επαφή τρεις ευρωπαϊκές χώρες ιδιαίτερα επιρρεπείς στις δασικές πυρκαγιές και προσέθεσε ότι μέσω αυτού αναδεικνύεται ότι «η πρόληψη και η ετοιμότητα μπορούν να σώσουν ζωές, να προστατεύσουν τα οικοσυστήματα και να μειώσουν το οικονομικό κόστος των πυρκαγιών». «Το FIRE SCENE είναι μόνο ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η DG ECHO επενδύει στη διαχείριση του κινδύνου πυρκαγιών», ανέφερε.
Όσον αφορά στον άξονα του έργου που σχετίζεται με πυρκαγιές σε τουριστικές περιοχές- θέρετρα, ο δασολόγος και συνεργάτης του έργου FIRE SCENE, Γιώργος Ευτυχίδης τόνισε ότι θα αναπτυχθούν χαρτογραφικά εργαλεία όπου, μέσω αυτών, θα δοθεί η δυνατότητα στους δήμους και ειδικά στα γραφεία Πολιτικής Προστασίας «να οργανωθούν καλύτερα, να είναι περισσότερο ενημερωμένοι όσον αφορά τον κίνδυνο που υπάρχει, σε ποιες περιοχές εστιάζεται ο κίνδυνος, ώστε να μπορούν να λάβουν τοπικά μέτρα». «Θέλουμε να οργανώσουμε αυτόν τον προγραμματισμό και τον σχεδιασμό της πρόληψης που γίνεται στους δήμους, σχετικά με την εκκένωση, την οργανωμένη απομάκρυνση πολιτών, ώστε να εντοπιστούν προβλήματα που σχετίζονται με το 112, και τις οδηγίες που δίνει, ως προς τη γενικότητα που μπορεί να έχουν αυτές. Αν και εξειδικεύονται όσο πάει, αλλά πλέον είμαστε στη φάση να προσδιορίσουμε με ποιον τρόπο θα πρέπει να γίνεται η επικοινωνία του κινδύνου κατά τη διάρκεια των πυρκαγιών στους πολίτες, ώστε να μπορούν να αποφεύγονται οι υπερσυγκεντρώσεις ή τα μπλοκαρίσματα σε δρόμους που προκύπτουν μέσα απ’ αυτή την επικοινωνία. Παράλληλα, θέλουμε να εμπλέξουμε επαγγελματίες του τουρισμού σε τέτοιες περιοχές, όπως η Ρόδος, καθώς επηρεάζονται άμεσα κι έχουν επιπτώσεις όταν εκδηλώνονται τέτοια συμβάντα, προκειμένου να μπορούν κι αυτοί να ενημερώσουν και να είναι προετοιμασμένοι». Σκοπός, όπως εξηγεί, είναι η δημιουργία ενός δείκτη αστικής ταξινόμησης για τον προσδιορισμό του τοπικού κινδύνου. «Φτιάχνουμε επίσης και κάποια εγχειρίδια που θα τα δώσουμε στους δήμους για να ξέρουν πώς θα χρησιμοποιήσουν αυτή την ταξινόμηση που προτείνουμε. Αντίστοιχα για τους ξενοδόχους, αλλά κι άλλους επαγγελματίες φτιάχνουμε κάποια εγχειρίδια για τον τρόπο που θα επικοινωνούν, οδηγίες για την υποστήριξη της οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών, πώς να επικοινωνούν στον κόσμο τον κίνδυνο ή οδηγίες για το πώς θα κινηθούν στην περίπτωση μιας έκτακτης κρίσης κλπ. Ουσιαστικά τα εργαλεία είναι είτε χάρτες, είτε οδηγίες που βασίζονται και συνδέονται με τους χάρτες. Και μαζί με αυτό είναι και η εκπαίδευση και η ενημέρωση των δήμων, του προσωπικού των δήμων και δη της Πολιτικής Προστασίας», σημειώνει ο κ. Ευτυχίδης.
Στις προτεραιότητες της Εθνικής Δασικής Στρατηγικής, αναφέρθηκε ο γενικός γραμματέας Δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ευστάθιος Σταθόπουλος, επισήμανε ότι προγράμματα σαν αυτό είναι αναγκαία περισσότερο από πότε και προσέθεσε ότι τα δεδομένα δείχνουν ότι η συνεργασία είναι επιβεβλημένη.
«Πιστεύουμε ότι η ανταλλαγή εμπειρίας και τεχνογνωσίας μέσα από συνεργασίες και πρωτοβουλίες όπως το συγκεκριμένο πρόγραμμα μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στην περαιτέρω ενίσχυση της πρόληψης και της ανθεκτικότητας των μεσογειακών οικοσυστημάτων απέναντι στις ολοένα αυξανόμενες προκλήσεις της κλιματικής κρίσης», επισήμανε με τη σειρά του ο γενικός διευθυντής Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος, Ευάγγελος Γκουντούφας. Περιγράφοντας τις εθνικές προτεραιότητες διαχείρισης δασικών πυρκαγιών ο κ. Γκουντούφας τόνισε ότι η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών αποτελεί κεντρική εθνική προτεραιότητα και ιδιαίτερα στις περιαστικές περιοχές και στις ζώνες μίξης δάσους οικισμού, όπου, όπως σημείωσε, «οι επιπτώσεις μιας πυρκαγιάς εκτός από το φυσικό περιβάλλον συνδέονται άμεσα με την προστασία των ανθρώπινων ζωών, των υποδομών, των τουριστικών προορισμών και των κρίσιμων λειτουργιών της χώρας».
Στη 2η Συνάντηση Ανταλλαγής και Εκπαίδευσης (ETM2) που θα διαρκέσει έως αύριο, 14 Μαΐου, οι επιστήμονες και ερευνητές που μετέχουν στο πρόγραμμα θα πραγματοποιήσουν επιτόπιες επισκέψεις, συζητήσεις με επικεφαλής ειδικούς, ενώ θα εξερευνήσουν μελέτες περιπτώσεων στις πιλοτικές περιοχές, θα μοιραστούν βέλτιστες πρακτικές και θα συμμετάσχουν σε διατομεακή ανταλλαγή γνώσεων.
Τα ETMs έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύσουν τις συνέργειες μεταξύ των επαγγελματιών, των ερευνητών, των διαχειριστών έκτακτης ανάγκης και των τοπικών αρχών, ενισχύοντας την ικανότητα αντιμετώπισης των αυξανόμενων προκλήσεων πολιτικής προστασίας για πυρκαγιές. Ένας άλλος στόχος των ETM είναι να εντοπίσουν μεταβιβάσιμες πρακτικές που μπορούν να παρακινήσουν τη δράση και την προσαρμογή σε άλλες πιλοτικές περιοχές και περιοχές της ΕΕ, με σκοπό την ενίσχυση αποτελεσματικών στρατηγικών μείωσης του κινδύνου πυρκαγιών σε σύνθετα σενάρια διαχείρισης έκτακτης ανάγκης. Το πρώτο ETM πραγματοποιήθηκε στην Καταλονία και ήταν αφιερωμένο στην Διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στη ζώνη διεπαφής δάσους-αστικής περιοχής και σε χώρους αναψυχής.
