Την ώρα που οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων συγκεντρώνονται στο Λονδίνο για τη συνεδρίαση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (International Maritime Organization), δύο σημαντικά θέματα κυριαρχούν: η ραγδαία επιδείνωση της κλιματικής κρίσης και η νέα ενεργειακή κρίση. Και τα δύο αυτά θέματα στέλνουν ένα σαφές μήνυμα στις κυβερνήσεις και στις ενεργοβόρες βιομηχανίες: η συνεχής εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα εντείνει τους κλιματικούς κινδύνους ενώ αυξάνει την έκθεση σε οικονομικές και γεωπολιτικές αναταράξεις. Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια έχει αργήσει πολύ και είναι πλέον πιο επείγουσα από ποτέ.
Λίγοι τομείς καθρεφτίζουν τόσο καθαρά αυτήν την κατεπείγουσα ανάγκη για μετάβαση σε μηδενικές εκπομπές όσο η διεθνής ναυτιλία. Υπεύθυνη για περίπου το 3% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και ρυθμιζόμενη σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω του ΙΜΟ, η ναυτιλία αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις για να χαράξει μια αξιόπιστη πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Το υπό διαπραγμάτευση στον ΙΜΟ Πλαίσιο Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών (NZF), σχεδιασμένο να οδηγήσει τον κλάδο προς μηδενικές εκπομπές έως το 2050, αποτελεί τον πιο ρεαλιστικό μηχανισμό που έχει μέχρι σήμερα διαμορφωθεί.
Το NZF είναι αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων και συμβιβασμών μεταξύ των κυβερνήσεων και του ναυτιλιακού κλάδου. Στοχεύει στην επίτευξη κλιματικών στόχων με οικονομικά αποδοτικό και δίκαιο τρόπο μέσω δύο βασικών κατευθύνσεων: ενός παγκόσμιου προτύπου καυσίμων που μειώνει σταδιακά την ένταση εκπομπών και ενός μηχανισμού τιμολόγησης άνθρακα που υποστηρίζει τη συμμόρφωση και παράγει έσοδα για τη στήριξη της μετάβασης σε καύσιμα μηδενικών εκπομπών. Παράλληλα, ο μηχανισμός αυτός προβλέπει και την ενίσχυση χωρών που καλούνται να αντιμετωπίσουν το κόστος της μετάβασης.
Η καθυστέρηση ή χαλάρωση του πλαισίου επιφυλάσσει σοβαρούς κινδύνους
Η μεγαλύτερη απειλή για το προτεινόμενο NZF δεν είναι η ολική απόρριψη του, αλλά η χαλάρωση των όρων του σε σημείο που το πλαίσιο να χάσει τη σημασία του. Το ίδιο ακριβώς θα συμβεί και στην περίπτωση μακράς διαδικασίας κύρωσης που μόνο πρόσθετη αβεβαιότητα θα προκαλέσει.
Πολλές ανησυχίες του ναυτιλιακού κλάδου δεν αφορούν το ίδιο το πλαίσιο, αλλά τις ειδικότερες οδηγίες που θα διέπουν την εφαρμογή του. Αυτή η διάκριση έχει σημασία. Στον ΙΜΟ, τα πλαίσια συνήθως συμφωνούνται πρώτα, με τις τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές να οριστικοποιούνται κατά τη φάση της εφαρμογής. Αυτή η διαδικασία έχει ακολουθηθεί επιτυχώς στο παρελθόν. Η αποδυνάμωση του πλαισίου, επειδή τεχνικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαμόρφωση, κινδυνεύει να υπονομεύσει τον ίδιο τον μηχανισμό που έχει σχεδιαστεί για να τις επιλύσει. Εξίσου ανησυχητική είναι η αυξανόμενη αποχώρηση ορισμένων παραγόντων της βιομηχανίας από τις τεχνικές συζητήσεις που διαμορφώνουν αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές, λόγω της αντίθεσής τους στο συνολικό πλαίσιο.
Όμως η καθυστέρηση μεγαλώνει τους κινδύνους. Χωρίς ένα παγκόσμιο πλαίσιο, είναι πολύ πιθανό να αναπτυχθούν πολλοί περιφερειακοί κανονισμοί. Αυτός ο κατακερματισμός αυξάνει το κόστος συμμόρφωσης, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό και υπονομεύει την προβλεψιμότητα που απαιτεί το παγκόσμιο εμπόριο. Ένα ισχυρό παγκόσμιο πλαίσιο αποτρέπει ακριβώς αυτό τον κατακερματισμό.
Η ψεύτικη υπόσχεση του LNG
Μια από τις πιο ανησυχητικές εξελίξεις στην τρέχουσα συζήτηση είναι οι πιέσεις για επέκταση της χρήσης του υγροποιημένου αερίου (LNG) ως «μεταβατικού» καυσίμου. Αυτή η θέση προωθείται από ορισμένες κυβερνήσεις και τμήματα της ναυτιλιακής βιομηχανίας και παρουσιάζεται από ορισμένους ως πραγματιστική. Αλλά κινδυνεύει να κλειδώσει τον κλάδο σε εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα. Η σημαντική επένδυση σε υποδομές LNG σήμερα δεσμεύει κεφάλαια σε περιουσιακά στοιχεία σχεδιασμένα να λειτουργούν για δεκαετίες, ακριβώς τη στιγμή που η κλιματική επιστήμη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ανάγκη δραστικών μειώσεων εκπομπών. Οι διαρροές μεθανίου σε όλο τον κύκλο ζωής του LNG αποδυναμώνουν περαιτέρω την κλιματική καταλληλότητά του, ενώ η αυστηρότερη ρύθμιση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου αυξάνει την πιθανότητα οι σχετικές με LNG επενδύσεις να καταλήξουν να έχουν μειούμενη αξία.
Αυτό που φαίνεται να παραβλέπουν οι επικριτές του NZF με συμφέροντα στο LNG είναι ότι το NZF δεν απαγορεύει το LNG βραχυπρόθεσμα. Σύμφωνα με την τρέχουσα πρόταση, το LNG παραμένει ενδιάμεση βιώσιμη επιλογή έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030. Η έντονη πολιτική κινητικότητα και η πίεση από συγκεκριμένες εταιρείες για την εξασφάλιση πρόσθετων παραχωρήσεων εγείρει ερωτήματα σχετικά με το ποια συμφέροντα πραγματικά εξυπηρετούνται και με ποιο μακροπρόθεσμο κόστος για τον κλάδο και το κλίμα.
Για τους πλοιοκτήτες και τους επενδυτές, ο κίνδυνος είναι σαφής: η αναβολή της μετάβασης σήμερα αυξάνει την πιθανότητα “εγκλωβισμένων” περιουσιακών στοιχείων αύριο.
Η ευθύνη της Ευρώπης και το κόστος της διάσπασης
Η Ευρώπη έχει από καιρό τοποθετηθεί ως ηγέτιδα στις δράσεις για το κλίμα. Αλλά η ηγεσία απαιτεί ενότητα. Εάν μεμονωμένα κράτη μέλη επιδιώκουν στενές εξαιρέσεις ή ευθυγραμμίζονται με βραχυπρόθεσμα συμφέροντα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων, η διαπραγματευτική δύναμη της Ευρώπης κινδυνεύει να αποδυναμωθεί, ακριβώς τη στιγμή που απαιτείται ισχυρή συλλογική δράση. Χώρες που διαφοροποιούνται από συμφωνημένες ευρωπαϊκές θέσεις υπονομεύουν όχι μόνο την κλιματική αξιοπιστία αλλά και νομικές τους δεσμεύσεις στο πλαίσιο του «καθήκοντος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σαφώς, η ευθύνη εκτείνεται πέρα από τις κυβερνήσεις. Οι ηγέτες του κλάδου πρέπει επίσης να αναλάβουν δράση. Εταιρείες που διατηρούν επενδυτικό προσανατολισμό με μεγάλο αποτύπωμα άνθρακα κινδυνεύουν να βρεθούν παγιδευμένες όταν οι ρυθμιστικές πιέσεις θα εντείνονται και οι αγορές θα μετασχηματίζονται γρήγορα. Αντίθετα, αυτοί που κινούνται έγκαιρα προς τη σωστή κατεύθυνση συμβάλλουν ώστε να διαμορφωθεί η επόμενη γενιά των καυσίμων, της αλυσίδας εφοδιασμού αλλά και των ναυτιλιακών τεχνολογιών.
Το NZF ανοίγει δρόμο προς μια αναγκαία μετάβαση. Η αποδυνάμωσή του κινδυνεύει να αντικαταστήσει την προβλεψιμότητα με αστάθεια. Το μήνυμα προς τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία πρέπει να είναι σαφές: κρατήστε τη γραμμή, αντισταθείτε στην αποδυνάμωση και προχωρήστε δυναμικά με το Πλαίσιο Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών, όπως εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2025.
Δημήτρης Καραβέλλας, Γενικός Διευθυντής WWF Ελλάς
Δημοσιεύτηκε στο Euractiv στις 23/4/2026
φωτογραφία: IMO Net Zero Framework
© © Shutterstock / GreenOak / WWF
