Η Ελλάδα μπορεί έως το 2040 να μειώσει κατά 35% τα απόβλητά της και να ανακυκλώνει το 90% των απορριμμάτων χωρίς να καταφύγει σε αχρείαστες επενδύσεις που υπονομεύουν την πορεία της χώρας προς την κυκλική οικονομία.
Η Ελλάδα βρίσκεται στις χειρότερες θέσεις της ΕΕ αναφορικά με τις επιδόσεις της στη διαχείριση των αστικών αποβλήτων. Πάνω από το 80% των αποβλήτων καταλήγουν σε χωματερές, ενώ πρόσφατα η ΕΕ ανακοίνωσε πως θεωρεί πλασματικές τις επιδόσεις μας στην ανακύκλωση και πως το πραγματικό ποσοστό ανακύκλωσης στη χώρα δεν ξεπερνά το 16%. Παρά την οικονομική κρίση, η παραγωγή απορριμμάτων την περίοδο 1995-2019 αυξήθηκε κατά σχεδόν 73%, πράγμα που μας κατατάσσει στην πέμπτη χειρότερη θέση μεταξύ των κρατών της ΕΕ.
Επίσημα δηλώνουμε πως ανακυκλώνεται το 21% των αστικών αποβλήτων. Όμως, πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος θεωρεί πως το ποσοστό ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα δεν ξεπερνά το 16%.
Πολλές οι αιτίες των κάκιστων επιδόσεων της χώρας. Οι κυριότερες είναι η πολιτική απροθυμία, η κακή εφαρμογή των νόμων, η έλλειψη πόρων και τεχνογνωσίας στην τοπική αυτοδιοίκηση, η ελάχιστη ενημέρωση των πολιτών και η παγιωμένη διαφθορά.
Τη δυστοκία στη διαχείριση των αποβλήτων στην Ελλάδα έχουν διαπιστώσει ο Συνήγορος του Πολίτη (ΣτΠ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το 2020 ο Συνήγορος του Πολίτη εξέδωσε ειδική έκθεση για τη διαχείριση των αποβλήτων στην Ελλάδα, στην οποία επισημαίνει τα πολλά λάθη που έχουν συσσωρευτεί με κυριότερα την καθυστέρηση στη χωριστή συλλογή, την αδυναμία των δήμων να εφαρμόσουν ολοκληρωμένα σχέδια για την ανακύκλωση, την μη-τήρηση των περιβαλλοντικών όρων σε έργα διαχείρισης στερεών αποβλήτων και ανακύκλωσης, την ανυπαρξία ελέγχου και την ανοχή των αρμόδιων αρχών σε παρανομίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αποστείλει δυο έγκαιρες ειδοποιήσεις στην Ελλάδα, το 2018 και το 2023, καθώς και μια προειδοποιητική επιστολή το 2021, όλες σχετικά με την αποτυχία στη διαχείριση των αποβλήτων. Η Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης της ΕΕ (DG Regio) έχει επίσης επισημάνει, με σχετική επιστολή το 2020, τα λάθη στον σχεδιασμό του προγράμματος διαχείρισης αποβλήτων στην Πελοπόννησο το οποίο θεωρεί υπερδιαστασιολογημένο.
Αντί να συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα και να αλλάξουμε ρότα, φαίνεται πως εξακολουθούμε να βαδίζουμε προς την ίδια λάθος κατεύθυνση. Το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) που εκδόθηκε το 2020 και αναθεωρήθηκε εν μέρει το 2023, δίνει σχεδόν αποκλειστική έμφαση στα κατώτερα στάδια της ιεραρχίας διαχείρισης των αποβλήτων, καθώς εισάγει την καύση απορριμμάτων σαν βασική μέθοδο διαχείρισης και προβλέπει τη δημιουργία δεκάδων Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), οι οποίες απαιτούν εγγυημένες ποσότητες και μακροχρόνια συμβόλαια, πράγμα που απειλεί να καθηλώσει τη διαχείριση των αποβλήτων σε αναποτελεσματικές μεθόδους.
Κι όλα αυτά την ίδια στιγμή που το εθνικό σχέδιο πρόληψης παραγωγής αποβλήτων παραμένει στα χαρτιά και ο καφέ κάδος δεν αποδίδει παρότι έχουν δαπανηθεί πολλοί χρηματικοί πόροι, ενώ χρήσιμα εργαλεία, όπως το Πληρώνω Όσο Πετάω (ΠοΠ) δεν έχουν εφαρμοστεί ακόμα, παρότι έχουν νομοθετηθεί.
Παρότι, η ΕΕ όρισε ως στόχο για την Ελλάδα να μην θάβει πάνω από το 10% των αστικών αποβλήτων ως το 2040, η Ελληνική κυβέρνηση έφερε αυτόν τον στόχο 10 χρόνια μπροστά, ως το 2030, για να εμφανιστεί ως αναγκαιότητα η καύση των σκουπιδιών.
