του Nick Lichtenberg
Τι προκύπτει αν συνδυάσετε βαθιά αβεβαιότητα γύρω από το μεγαλύτερο τεχνολογικό ποντάρισμα, μια νέα γενιά άπειρων ιδιωτών επενδυτών, των οποίων ο βασικός αναλυτής είναι το feed των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και αλγόριθμους σχεδιασμένους να ανταμείβουν εξίσου τον πανικό και το hype; Το αποτέλεσμα δεν είναι αστείο: μια αγορά ικανή να μετακινηθεί κατά 6% εξαιτίας μιας και μόνο ανάρτησης στο X.
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κατεξοχήν σύγχρονη μακροοικονομική απειλή, όχι από τράπεζες που καταρρέουν ή αλυσίδες εφοδιασμού που διαλύονται, αλλά από τις οθόνες των κινητών συσκευών. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εμφανίζουν αξιοσημείωτη ευθραυστότητα, καθώς εντυπωσιακές φήμες, υποθετικά οικονομικά σενάρια και το viral «doomscrolling» σε smartphones τροφοδοτούν ακανόνιστη εμπορική συμπεριφορά. Με τους ιδιώτες επενδυτές να ασκούν πλέον πρωτοφανή επιρροή στην αγορά, ειδικοί προειδοποιούν ότι διορθώσεις μετοχών που προκαλούνται από πανικό και πυροδοτούνται από μη επαληθευμένες ψηφιακές αφηγήσεις ενδέχεται να λειτουργήσουν ανασχετικά για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.
Η τρέχουσα απειλή εδράζεται σε μια θεμελιώδη αποσύνδεση ανάμεσα στα εμπειρικά δεδομένα και στο δημόσιο αίσθημα. Όπως επισήμανε πρόσφατα ο Paul Donovan, επικεφαλής οικονομολόγος της UBS Global Wealth Management, οι αναφορές στην πραγματική οικονομία δεν αντικατοπτρίζουν πλέον τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι οικονομικές αντιλήψεις. Αντιθέτως, «οι άνθρωποι κρίνουν βάσει της εντυπωσιακής παραγωγής περιεχομένου που λαμβάνουν στο smartphone τους».
Η πρόσφατη αστάθεια φαίνεται να πυροδοτήθηκε από ανάρτηση ιστολογίου της Citrini Research, η οποία δημοσιεύτηκε το Σαββατοκύριακο και έγινε viral στα social media. Το κείμενο περιέγραφε ένα υποθετικό σενάριο, στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη εκτοπίζει ραγδαία τους υπαλλήλους γραφείου, ωθεί την ανεργία στις ΗΠΑ πάνω από το 10% έως το 2028 και οδηγεί σε διόρθωση της χρηματιστηριακής αγοράς κατά 38%. Η ευρέως διαδεδομένη ανάρτηση σκιαγραφούσε ένα περιβάλλον «ghost GDP (ΑΕΠ-φάντασμα)», όπου η εταιρική παραγωγή συνεχίζει να αυξάνεται μέσω αυτοματοποίησης, αλλά η ανθρώπινη κατανάλωση καταρρέει. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας καταστροφικός «βρόχος αρνητικής ανάδρασης» για την καταναλωτική οικονομία, πλήττοντας μόνιμα τα εισοδήματα βασικών δανειοληπτών και, τελικά, διαρρηγνύοντας την αγορά στεγαστικών δανείων ύψους 13 τρισ. δολαρίων.
Η ανάρτηση της Citrini είχε αντίστοιχη απήχηση και τόνο με ένα άλλο viral άρθρο, προσαρμοσμένη εκδοχή του οποίου δημοσιεύτηκε στο Fortune. Το κείμενο υπογράφεται από τον Matt Shumer, στέλεχος στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, και υποστηρίζει ότι προς το παρόν η εργασία των υπαλλήλων θυμίζει τον Φεβρουάριο του 2020, λίγες ημέρες πριν η πανδημία COVID πλήξει τις ΗΠΑ.
Παρότι η Citrini διευκρίνιζε ρητά ότι πρόκειται για σενάριο και όχι για σταθερή πρόβλεψη, η αφήγηση κινδύνευε να μετατραπεί σε γεγονός όσο αναπαραγόταν στις οθόνες των επενδυτών. Οικονομικοί αναλυτές επεσήμαναν ότι η αγορά παραμένει νευρική, εβδομάδες μετά τη λεγόμενη «SaaSpocalypse», κατά την οποία περίπου 2 τρισ. δολάρια εξαϋλώθηκαν, και συνεχίζουν να εξαϋλώνονται, από τις αποτιμήσεις του λογισμικού ως υπηρεσία, όταν οι νέες δυνατότητες του Claude της Anthropic φάνηκαν να καθιστούν το επιχειρηματικό τους μοντέλο ευάλωτο, αν όχι παρωχημένο.
Στην πραγματικότητα, μια κατάρρευση της αγοράς που θα πυροδοτηθεί από έναν τέτοιο viral πανικό αναδεικνύεται ως η κυριότερη απειλή για τη βραχυπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα. Μια ανάρτηση του Προέδρου στο Truth Social οδήγησε τις αγορές σε φρενίτιδα τον περασμένο Οκτώβριο, προϊδεάζοντας για τις παγκόσμιες μαζικές ρευστοποιήσεις μετοχών του Ιανουαρίου, όταν κυκλοφόρησαν αναφορές ότι ο Τραμπ επέβαλε τιμωρητικές κατασχέσεις γης και αυξήσεις δασμών ως αντίποινα για μια υποτιθέμενη διαφωνία σχετικά με το Βραβείο Νόμπελ. Ακόμη και ο επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics, Mark Zandi, προειδοποιεί για τους αυξανόμενους κινδύνους που απορρέουν από αβάσιμες φήμες. «Οι αγορές φαίνονται ολοένα και πιο μολυσμένες από εικασίες», έγραψε ο Zandi, με εμπειρία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Οι αγορές κινδυνεύουν να κινηθούν έντονα, η αιτιότητα να αντιστραφεί και οι πτωτικές τιμές των περιουσιακών στοιχείων να απειλήσουν μια ήδη ευάλωτη οικονομία. Αυτή είναι μία από αυτές τις στιγμές».
«Υπάρχουν φορές που αισθάνομαι ότι οι αγορές είναι υπερβολικά φορτισμένες και ολοένα και πιο αποσυνδεδεμένες από την οικονομία», προσέθεσε.
Την ίδια ώρα, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Apollo Global Management, Torsten Slok, του οποίου το Daily Spark αποτελεί ευρέως διαδεδομένο και επιδραστικό δελτίο ανάλυσης δεδομένων για τους παρατηρητές των αγορών, προειδοποίησε την Τρίτη ότι οι κίνδυνοι για την οικονομία των ΗΠΑ αυξάνονται. Η ανάλυσή του δείχνει επιβράδυνση του ΑΕΠ, την ώρα που η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην ανάπτυξη ενισχύεται, σκιαγραφώντας ένα τοπίο αυξημένων αβεβαιοτήτων. Η γεωπολιτική, τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους και οι απότομες μεταβολές στα επιτόκια αποτελούν παράγοντες κινδύνου, σημείωσε, αλλά «η πρόβλεψη της μελλοντικής πορείας της υιοθέτησης και της παραγωγικότητας της τεχνητής νοημοσύνης είναι ιδιαίτερα δύσκολη». Αν το ΑΙ δεν ανταποκριθεί στις προσδοκίες, προειδοποίησε, ο κίνδυνος ύφεσης αυξάνεται· αν, αντίθετα, οδηγήσει σε απότομη άνοδο της ανεργίας, οι επιπτώσεις στην οικονομία και στις χρηματοπιστωτικές αγορές θα μπορούσαν να είναι «διαταρακτικές».
Η Goldman Sachs προειδοποίησε την ίδια ημέρα ότι μια απότομη διόρθωση της χρηματιστηριακής αγοράς συνιστά τον σημαντικότερο κίνδυνο για την πρόβλεψη ανάπτυξης του ΑΕΠ το 2026. Ο οικονομολόγος Pierfrancesco Mei εκτίμησε ότι μια πτώση των τιμών των μετοχών κατά 10%, εφόσον διατηρηθεί έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026, θα μπορούσε να περιορίσει την αύξηση του αμερικανικού ΑΕΠ κατά περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα, πλήττοντας σημαντικά την κατανάλωση και τις επιχειρηματικές επενδύσεις. Αν μια τέτοια ρευστοποίηση συμπέσει με εκτοπισμό εργαζομένων από το ΑΙ χωρίς τα αναμενόμενα οφέλη παραγωγικότητας, θα δημιουργηθεί ένα ουσιαστικό εμπόδιο στην ανάπτυξη, κατέληξε.
Με άλλα λόγια, διατρέχουμε πραγματικό κίνδυνο να οδηγηθούμε σε ύφεση.
