Γκλαντ, Ελβετία (17 Ιανουαρίου 2026): Το WWF χαιρετίζει την έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ανοιχτή Θάλασσα, η οποία τίθεται από σήμερα σε ισχύ, ως φάρο ελπίδας για τους ωκεανούς και τη συνολική υγεία του πλανήτη. Η Συνθήκη, αποτέλεσμα σχεδόν δύο δεκαετιών διαπραγματεύσεων, θεσπίζει ένα νέο πλαίσιο προστασίας και διαχείρισης για τα δύο τρίτα των ωκεανών που βρίσκονται πέρα από τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας.
Η Kirsten Schuijt, Γενική Διευθύντρια του WWF International, δήλωσε: «Η έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ανοιχτή Θάλασσα αποτελεί ιστορικό ορόσημο για τους ωκεανούς του πλανήτη και για όλους εμάς που εξαρτόμαστε από αυτούς. Με τη μετατροπή της σε διεθνές δίκαιο, ανοίγει μια νέα εποχή παγκόσμιας διακυβέρνησης και συνεργασίας, με τεράστιες δυνατότητες να διασφαλιστεί ένας πιο υγιής και ανθεκτικός ωκεανός, αλλά και μια βιώσιμη οικονομία. Αυτό είναι μόνο η αρχή του ταξιδιού· καλούμε τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να συνεργαστούν στενά για την αποτελεσματική εφαρμογή της Συνθήκης και να ενθαρρύνουν τις χώρες που δεν την έχουν ακόμη επικυρώσει να συμμετάσχουν.»
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα, γνωστή και ως Συμφωνία για τη Βιοποικιλότητα Πέραν της Εθνικής Δικαιοδοσίας (Biodiversity Beyond National Jurisdiction – BBNJ), υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 2023 και έφτασε το απαιτούμενο όριο των 60 επικυρώσεων τον Σεπτέμβριο του 2025, γεγονός που επιτρέπει την έναρξη ισχύος της τον Ιανουάριο του 2026. Μέχρι σήμερα έχει επικυρωθεί από περισσότερες από 80 χώρες, ενώ η πρώτη Διάσκεψη των Μερών (Conference of the Parties – COP) αναμένεται να πραγματοποιηθεί αργότερα μέσα στο έτος.
Η Συνθήκη παρέχει ένα νομικά δεσμευτικό εργαλείο για τον καθορισμό δικτύων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (ΘΠΠ), ένα ουσιώδες βήμα για την επίτευξη του παγκόσμιου στόχου προστασίας του 30% των ωκεανών έως το 2030, όπως συμφωνήθηκε στο Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας. Σήμερα, μόλις λίγο πάνω από το 1% της ανοιχτής θάλασσας είναι υπό προστασία, παρά τη σημασία της για την υγεία του πλανήτη, των ανθρώπων και της οικονομίας.
Οι επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή από την υπεραλίευση και την καταστροφική αλιεία, τη ναυτιλία, τη ρύπανση, την κλιματική αλλαγή και άλλες αναδυόμενες απειλές, όπως η εξόρυξη στον βαθύ βυθό, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από ένα μόνο κράτος ούτε από οποιοδήποτε φορέα διαχείρισης μεμονωμένα. Απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση, και εδώ παρεμβαίνει η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα.
Εκτός από τη δυνατότητα καθιέρωσης παγκοσμίως συμφωνημένων προστατευόμενων περιοχών, η Συνθήκη ενισχύει τις απαιτήσεις για εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε προγραμματισμένες θαλάσσιες δραστηριότητες με πιθανές οικολογικές συνέπειες, όπως η αλιεία, η ναυτιλία, η εγκατάσταση καλωδίων και η εκμετάλλευση πόρων. Παράλληλα, βελτιώνει τη διαφάνεια και ενθαρρύνει την επιστημονική συνεργασία, ενώ προβλέπει τη δίκαιη και ισότιμη κατανομή των ωφελειών από τους θαλάσσιους γενετικούς πόρους.
Η Jessica Battle, υπεύθυνη του WWF για τη Διακυβέρνηση και Πολιτική των Ωκεανών, δήλωσε: «Έφτασε η ώρα όλα τα κράτη και οι χρήστες των ωκεανών να συνεργαστούν ουσιαστικά για την προστασία του ωκεανού μας – μόνο τοποθετώντας την υγεία των ωκεανών στο επίκεντρο της αλιείας, της ναυτιλίας και άλλων χρήσεων των θαλασσών θα διασφαλιστεί η διατήρηση της θαλάσσιας ζωής και των οικοσυστημικών υπηρεσιών για τις μελλοντικές γενιές. Τώρα, οι θαλάσσιες βιομηχανίες πρέπει να συνεργαστούν με ειδικούς στη βιοποικιλότητα, ώστε να ενσωματωθεί η επιστημονική γνώση στις αποφάσεις σχετικά με τα επίπεδα και τις μεθόδους αλιείας, τις ναυτιλιακές διαδρομές και άλλες δραστηριότητες, ώστε να εξασφαλιστεί η ευημερία της θαλάσσιας ζωής. Το WWF χαίρεται που βλέπει τη Συνθήκη να παίρνει σάρκα και οστά και είναι έτοιμο να συνεργαστεί με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για να εκπληρωθεί ο στόχος της.»
Οι ανοιχτές θάλασσες είναι ζωτικής σημασίας για τη βιοποικιλότητα, την επισιτιστική ασφάλεια και την παγκόσμια οικονομία, καθώς υποστηρίζουν σημαντικούς αλιευτικούς πόρους και τη διεθνή ναυτιλία. Η προστασία του ωκεανού είναι επίσης κρίσιμη για τη σταθερότητα του κλίματος. Οι ωκεανοί μετριάζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, απορροφώντας περίπου το 90% της περίσσειας θερμότητας που παράγεται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και το 25% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Το WWF προώθησε την ένταξη βασικών διατάξεων στη Συνθήκη, μεταξύ των οποίων:
- Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ): Ένα σαφές πλαίσιο για τον συνεργατικό καθορισμό και τη διαχείριση δικτύων ΘΠΠ σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας.
- Εκτιμήσεις Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων: Υποχρεωτικές, σταδιακές εκτιμήσεις για δραστηριότητες με πιθανές βλαβερές συνέπειες, όπως η αλιεία και η εκμετάλλευση πόρων, με ανταλλαγή δεδομένων μέσω ενός μηχανισμού διαμοιρασμού για την καλύτερη κατανόηση της ανοιχτής θάλασσας.
- Επιστημονική, Οικονομική και Τεχνολογική Υποστήριξη: Στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών για συμμετοχή στην εφαρμογή της συνθήκης μέσω ενίσχυσης ικανοτήτων και μεταφοράς τεχνολογίας από τις ανεπτυγμένες χώρες.
- Μηχανισμός Επίλυσης Διαφορών: Ένα ισχυρό σύστημα συμμόρφωσης για την αντιμετώπιση παραβιάσεων και τη διασφάλιση της λογοδοσίας.
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα είναι απαραίτητη για την υλοποίηση του Παγκόσμιου Πλαισίου Βιοποικιλότητας, το οποίο δεσμεύει τις χώρες να προστατεύσουν και να διατηρήσουν τουλάχιστον το 30% των ωκεανών και να θέσουν υπό αποκατάσταση το 30% των υποβαθμισμένων περιοχών έως το 2030. Το WWF τονίζει ότι η προστασία πρέπει να εφαρμόζεται σε περιοχές υψηλής οικολογικής σημασίας, ώστε να διασφαλίζεται η ακεραιότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των λειτουργιών τους, και οποιαδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα σε αυτές τις περιοχές πρέπει να ρυθμίζεται ή να απαγορεύεται για να είναι αποτελεσματική η προστασία.
Παρά το γεγονός ότι η προστασία του 30% των ωκεανών είναι κρίσιμη, το WWF υπογραμμίζει ότι το υπόλοιπο 70% πρέπει επίσης να διαχειρίζεται με βιώσιμο τρόπο. Η επίτευξη ενός μέλλοντος θετικού για τη φύση απαιτεί τη μεταμόρφωση των βασικών αιτίων απώλειας της βιοποικιλότητας, ιδιαίτερα στην παραγωγή θαλασσινών, την εκμετάλλευση πόρων και τις θαλάσσιες μεταφορές, παράλληλα με την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
